Helstu stærðir

Atvinnuleysi

Vinnumálastofnun birtir hlut­fall skráðra atvinnu­lausra af vinnu­afli eftir mánuðum.

Atvinnulausir teljast þeir sem ekki hafa at­vinnu og falla undir eitt­hvert af eftir­farandi skil­yrðum:

• Hafa leitað sér að vinnu s.l. fjórar vikur og eru til­búnir að hefja störf innan tveggja vikna.


• Hafa fengið starf en ekki hafið vinnu.


• Bíða eftir að vera kallaðir til vinnu.


• Hafa gefist upp á að leita að vinnu en bjóðist starf eru þeir til­búnir að hefja vinnu innan tveggja vikna.

Vinnumálastofnun birtir einnig tölur yfir fjölda skráðra atvinnu­lausra daglega. Oft og tíðum fær stofnunin ekki upp­lýsingar um fólk sem hætt hefur virkri atvinnu­leit, eða fengið vinnu, fyrr en um og uppúr hverjum mánaða­mótum. Þetta skýrir niður­sveiflur í tölum um fjölda fólks í virkri atvinnu­leit í upphafi hvers mánaðar. Má því gera ráð fyrir að fleiri séu skráðir atvinnu­lausir en eru það í raun og veru á hverjum tíma.

Gengi gjaldmiðla

Gengi er verð gjald­miðils reiknað í öðrum gjald­miðli. Hér segir gengi gjald­miðils til um hvað 1 eining af við­komandi gjald­miðli kostar í íslenskum krónum.

Í upphafi árs 2009 tók vísi­tala meðal­gengis við af gengis­vísi­tölunni sem helsti mæli­kvarði á gengi krónunnar. Vísi­tala meðal­gengis mælir meðal­breytingar í verði þeirra gjald­miðla sem eru notaðir í við­skiptum Íslands við önnur lönd. Ef vísi­tala meðal­gengis er há er krónan veik.

Heimild: Stofnun um fjármálalæsi

Mannfjöldi

Mannfjöldi saman­stendur af öllum þeim sem eiga lög­heimili á Íslandi um­ræddan dag sam­kvæmt íbúa­skrá Þjóð­skrár. Mann­fjöldi er gefinn út af Hagstofu Íslands 4 sinnum á ári.

Utanríkisverslun

Vöru­skipta­jöfnuður er mis­munurinn á andvirði út­fluttra og inn­fluttra vara til og frá til­teknu landi á ákveðnu tíma­bili. Sé mis­munirinn já­kvæður er talað um við­skipta­af­gang en sé hann nei­kvæður er talað um við­skipta­halla.

Þjónustujöfnuður er mismunurinn á andvirði útfluttrar og innfluttrar þjónustu til og frá tilteknu landi á ákveðnu tímabili. Um er að ræða samgöngur, ferðalög og aðra þjónustu.

Viðskiptajöfnuður samanstendur af vöruskiptajöfnuði, þjónustujöfnuði og svokölluðum þáttatekjum.

Verðbólga

Einföld skýring á verðbólgu er að hún sé meðal­hækkun á vörum og þjónustu milli tíma­bila. Verð­bólgan er reiknuð af Hagstofu Íslands sem notar við það vísi­tölu neysluverðs.

Þó hægt sé að setja verð­bólgu fram á marg­vís­legan hátt er algengast að setja hana fram sem breytingu síðast­liðinna 12 mánaða. Það þýðir að prósentan er meðal­hækkun á vörum og þjónustu á einu ári.

Uppreiknuð verðbólga sýnir okkur hver 12 mánaða verð­bólga yrði ef verð­bólga væri sú sama yfir 12 mánaða tímabil og hún var á við­miðunar­tíma­bilinu. Þannig sam­svarar „1 mán. upp­reiknuð“ verð­bólga því að sama verð­bólga haldist næstu 11 mánuði og var síðast­liðinn mánuð og „3 mán. upp­reiknuð“ sam­svarandi fyrir næstu níu mánuði saman­borið við síðast­liðna þrjá.

Með því að bera saman 12 mánaða verð­bólgu og upp­reiknaða verð­bólgu fyrir skemmra tíma­bil má fá vís­bendingu um verð­bólgu­þróunina. Ef upp­reiknuð 1 mánaðar verð­bólga er lægri en 12 mánaða verð­bólgan gefur það vís­bendingu um að verð­bólgan sé á undan­haldi og öfugt.

Heimild: Stofnun um fjármálalæsi

Stýrivextir

Stýrivextir eru þeir vextir sem yfirvöld nota til að reyna að hafa áhrif á markaðs­vexti. Víðast eru þetta vextir á einhvers konar seðla­banka­út­lánum eða -innlánum. Til­gangur með hækkun slíkra vaxta getur verið að draga úr of­þenslu og verð­bólgu eða hækka gengi gjald­miðils.

Hér á landi eru stýri­vextir þeir vextir sem Seðla­banki Íslands ákveður á fyrir­greiðslu við lána­stofnanir í formi svo­kallaðra lána gegn veði (áður endur­hverf verð­bréfa­við­skipti), en í þeim við­skiptum geta lána­stofnanir fengið fé að láni frá Seðla­bankanum í 7 daga gegn veði í skulda­bréfum.

Heimild: Seðlabanki Íslands.

Væntingavísitala

Væntingavísitala Capacent mælir væntingar lands­manna um fram­tíðar­hag sinn. Vísi­talan byggir á niður­stöðum fimm spurninga um mat á nú­verandi efna­hags­aðstæðum, væntingum til efna­hags­lífsins, mati á núverandi ástandi í atvinnu­málum, væntingum til ástands í atvinnu­málum eftir 6 mánuði og væntingum til heildar­tekna heimilisins eftir 6 mánuði.

Væntinga­vísi­talan getur tekið gildið 0-200. Væntinga­vísi­tala 100 þýðir að álíka margir líta fram­tíðina björtum augum og dökkum. Ef væntinga­vísi­talan er hærri en 100 gefur það til kynna að fleiri líta fram­tíðina björtum augum en fleiri líta fram­tíðina dökkum augum ef væntinga­vísitalan er lægri en 100.

Breyting á vísitölunni er frá síðasta mánuði á undan.

Heimild: Capacent

Landsframleiðsla

Heildarverðmæti allrar framleiðslu á Íslandi á ári sam­kvæmt út­reikningum Hag­stofunnar. Verg lands­fram­leiðsla er algengasta leiðin til þess að mæla lands­fram­leiðslu en einnig er hægt að mæla hreina lands­fram­leiðslu og eru þá afskriftir og skuldir dregnar frá.

Heimild: Stofnun um fjármálalæsi

Fyrirtæki

Með nýskráningum fyrir­tækja er átt við ný­skráð hluta­félög og einka­hluta­félög hjá Hagstofu Íslands. Tölur um ný­skráningar fyrir­tækja eru gefnar út af Hag­stofu Íslands árlega.

Með gjald­þrotum er átt við heildar­fjölda fyrir­tækja sem tekin voru til gjald­þrota­skipta. Tölur um gjald­þrot fyrir­tækja eru gefnar út af Hag­stofu Íslands mánaðar­lega, en árs­talan er sýnd hér til að ein­falda saman­burð við ný­skráningar.

Fasteignamarkaður

Vísitalan sýnir þróun fasteignaverðs eða breytingar á vegnu meðal­tali fer­metra­verðs íbúðar­hús­næðis. Íbúðar­hús­næði er skipt í 9 mis­munandi flokka og vægi hvers flokks ákvarðaður miðað við hlut­deild í heildar­markaði síðast­liðna 24 mánuði.

Velta á fasteigna­markaði segir til um 12 vikna meðal­tal veltu á höfuð­borgar­svæðinu.

Varhugavert er að líta á veltu­tölur fast­eigna sem vís­bendingu um verð­þróun þar sem fast­eignirnar sem liggja til grund­vallar eru mis­munandi að stærð og gerð.

Heimild: Stofnun um fjármálalæsi

Launavísitala

Vísitala launa sýnir þróun launa frá mánuði til mánaðar. Hækkun vísi­tölunar þýðir að laun hafi almennt hækkað frá fyrra mánuði og öfugt. Þessa breytingu er þó alltaf rétt að skoða í sam­hengi við verð­bólgu­tölur, því þó launa­vísi­tala hækki lítil­lega minnkar kaup­máttur þeirra launa ef verð­lag hækkar hraðar en launin.

Grunnur vísitölunnar var lagður í desember 1988 sem þýðir að þá var hún í 100 stigum.

Heimild: Stofnun um fjármálalæsi

Kortavelta

Heildargreiðslur allra greiðslukorta sem gefin eru út af innlendum bönkum og sparisjóðum.

Heimild: Stofnun um fjármálalæsi

Skuldir

Skuldir heimila við lánakerfið saman­standa af skuldum þeirra við banka­kerfið, lífeyris­sjóði, trygginga­félög, Lána­sjóð íslenskra náms­manna sem og við ýmis lána­fyrir­tæki.

Yfirdráttarlán eru hluti skulda heimilanna við banka­kerfið og eru yfirleitt dýrasta út­lána­form sem heimilum stendur til boða hjá inn­láns­stofnunum.

Heimild: Stofnun um fjármálalæsi